Araya gireyim: Yapay zekâ ajanları bugün UI üretmekte fena değil, hatta zaman zaman gerçekten şaşırtıyor insanı. Ama işin can sıkıcı kısmı var. Bir ekranı hızlıca oluşturabiliyorlar, o ekranın gerçekten kullanılabilir olup olmadığını işe çoğu zaman umursamıyorlar bile. Alt metni eksik görseller, kırık sekme sırası, kontrasttan sınıfta kalan renkler… Bunlar canlıya çıkınca karşınıza çıkan klasik sürprizler işte. Ve evet, “sürpriz” dediğimde kastettiğim şey genelde kötü haber oluyor.
Geçen ay, 2026 Ocak’ta İstanbul’da bir SaaS ekibiyle yaptığım kısa bir değerlendirme sırasında tam da buna takıldım. Ekip Cursor ile bir yönetim paneli üretmişti; görünüş ilk bakışta temizdi ama klavyeyle dolaşmaya başlayınca tablo dağıldı. İşin aslı şu ki, AI hız kazandırıyor ama kalite kontrolü aynı hızda gelmiyor. Petri Lahdelma’nın anlattığı yaklaşım da tam burada devreye giriyor: AI ajanına sadece “yap” demek yetmiyor, ona “kontrol et” gücü de vermek gerekiyor.
VertaaUX bu boşluğu kapatmaya çalışan araçlardan biri. URL veriyorsunuz, o da derin bir UX ve erişilebilirlik taraması yapıp puanlı sonuçlar çıkarıyor. Yani sadece “bir sorun var” demiyor; neden önemli olduğunu ve nasıl düzeltebileceğinizi de söylüyor. Bayağı işe yarar bir tarafı bu, açıkçası.
İşte tam da bu noktada devreye giriyor.
VertaaUX Neyi Çözüyor?
Birçok ekip AI destekli geliştirmede hızın büyüsüne kapılıyor. Haklılar da aslında — birkaç dakika içinde sayfa çıkıyor, komponentler yerleşiyor, akış kabaca tamamlanıyor. Gel gelelim kullanılabilirlik bambaşka bir dünya. Kullanıcı için yazının okunabilir olması, odak halkasının görünmesi ya da menüdeki linklerin sayısının abartılmamış olması çoğu zaman sonradan fark ediliyor (en azından benim deneyimim böyle). işte asıl sorun tam burada başlıyor.
Ben bunu ilk kez 2024 sonunda Berlin’de küçük bir fintech demosunu incelerken net gördüm. Tasarım güzel görünüyordu. Ama klavye ile form alanları arasında gezinmek neredeyse eziyetti, yani mouse olmadan o ekranı kullanmak isteyen biri için deneyim resmen duvara tosluyordu. O gün şunu düşündüm: AI üretimi tek başına başarı ölçüsü olamaz.
Bunu biraz açayım.
VertaaUX’un mantığı basit ama etkili: yedi farklı kategoride skor veriyor — usability, clarity, information architecture, accessibility, conversion, semantic markup ve keyboard navigation. Böylece ekipler yalnızca teknik borcu değil, kullanıcı yolculuğunu da daha erken görebiliyor. Daha fazla bilgi için Yapay Zekâ Ajanı Ne Yaptı?: Kanıtlayabiliyor musun? yazımıza bakabilirsiniz.
Hızlı üretilen arayüzlerin en büyük riski şu: hatalar da hızlı yayılıyor. Üstelik erişilebilirlik gibi konular sonradan yamalanınca maliyet katlanıyor.
Neden bu kadar kritik?
Bir şey dikkatimi çekti: Açık konuşayım. Çoğu ekip erişilebilirliği hâlâ “son aşamada bakarız” klasörüne atıyor, bu klasik bir alışkanlık hâline geldi artık. Sonra test günü geliyor ve alt metinsiz ikonlar, kafa karıştıran başlık hiyerarşisi ya da tuhaf tab sıraları yüzünden işler uzuyor. Bu tıp sorunları erken yakalamak çok daha ucuz — hem zaman hem para olarak.
Küçük bir startup için bu durum doğrudan dönüşüm kaybı demek olabilir. Enterprise tarafta işe konu biraz daha sertleşiyor; çünkü denetim raporu yalnızca ürün ekibini değil hukuk ve uyum tarafını da ilgilendiriyor, özellikle kamuya açık servislerde bu böyle. Yani mesele sadece estetik değil… biraz politika bile var içinde, inanın.
CLI ile Tek Komutta Tarama
Aracın CLI tarafı tam terminal sevenlere göre düşünülmüş gibi duruyor. Kurulumu ister global yapıyorsunuz ister npx üzerinden anlık çalıştırıyorsunuz: Daha fazla bilgi için Java’da Öncelik Kuyruğu: Gerçek Zamanlı Tehdit Yönetimi yazımıza bakabilirsiniz. PDF Dünyasında Bir Nefes: Ücretsiz ve Limitsiz Araçlar yazımızda bu konuya da değinmiştik.
npx @vertaaux/cli audit https://your-site.comBu kadar mı? Evet, temelde bu kadar sade. Terminalde puanlarla birlikte önceliklendirilmiş bulgular görüyorsunuz; hangi problemin açıl olduğu hemen belli oluyor, sıralama mantıklı.
Hani, Editör masasında bunu görünce ben direkt test etmek istedim. Önce kendi blogumun staging adresini denedim — 2026 Mart’ında Ankara’da ofisteyken. Açıkçası sonuçların dili hoşuma gitti; “sorun var” deyip bırakmıyorlar, işaret ediyorlar ve çareyi de fısıldıyorlar diyebilirim buna. Daha fazla bilgi için Google’ın Tap to Share Hamlesi: NameDrop’a Cevap mı? yazımıza bakabilirsiniz. Daha fazla bilgi için Butterfly CSS: 2026’da Dikkat Çeken Hafif Bir Seçenek yazımıza bakabilirsiniz.
| Kategori | Ne anlatır? | Neden önemli? |
|---|---|---|
| Erişilebilirlik | Kontrast, alt metin, odak davranışı | Ekranı herkes kullanabilsin diye |
| Klavye gezintisi | Sekme sırası ve odak kilidi | Mouse’suz kullanım için şart |
| Anlamlı HTML | Semantic markup kalitesi | Ekran okuyucular için büyük fark yaratır |
| Dönüşüm | Tıklama akışı ve aksiyon netliği | Kullanıcıyı yormadan hedefe götürür |
Audit modları ne işe yarıyor?
Baz kural şu: her site aynı derinlikte incelenmek zorunda değil. Hızlı kontrol için basic mod yeterli olabilir. Release öncesi veya ciddi bir yeniden tasarım sonrasında standard iyi çalışır. WCAG tarafına daha sert bakmanız gerekiyorsa, hani gerçekten detaylı bir inceleme istiyorsanız, deep moda geçersiniz.
- Basic: Hızlı geniş tarama için uygun. — bunu es geçmeyin
- Standard: Günlük ürün geliştirme akışında dengeli seçenek.
- Deep: Daha ağır ama daha detaylı erişilebilirlik incelemesi verir.
MCP Server Tarafı Neden İlginç?
Bakın, asıl oyun alanı burada başlıyor. MCP server, AI ajanlarına dış dünyadan güvenilir bağlam çekme yolu açıyor — Claude, Cursor veya Copilot gibi araçlara “git şunu incele” diyebiliyorsunuz; onlar da düz tahmin yürütmek yerine gerçek verilere dayanarak konuşuyor. Bu bayağı önemli bir fark, çünkü modelin uydurma özgüveni yerine somut çıktı görmek istiyorsunuz.
Şunu fark ettim: 2025 yazında İzmir’de çalışan bir ajans ekibiyle sohbet ederken bunun eksikliğini çok hissetmiştik. Ajan taslak kodu hazırlıyordu ama QA açısından kördu; neyin iyi neyin kötü olduğunu anlaması için harici sinyal gerekiyordu. MCP entegrasyonu tam olarak o sinyali sağlıyor. Kısacası model artık sadece yazmıyor — gözünü de açmış oluyor biraz.
Ha, neredeyse unutuyordum: bunun güzel yani otomasyonla birleşince ortaya çıkıyor. Mesela PR açıldığında agent audit çağrısı yapabilir, kritik hata varsa yorum bırakabilir veya build’i durdurabilir. Kağıt üstünde süper; pratikte göreceğiz artık, çünkü yanlış eşikler koyarsanız ekip gereksiz alarmdan bunalabiliyor — bunu da gördüm.
Ve sonuç: UX denetimi yalnızca tek seferlik rapor olmaktan çıkar… CI/CD hattının parçasına dönüşür.
CI/CD’ye Nasıl Oturur?
Burada iş biraz kurumsal disipline dönüyor. GitHub Actions örneği çok tanıdık: pull request açılıyor, staging URL taranıyor, sonuç eşik altındaysa merge bekletiliyor. Ben buna geçen sene Köln’de gördüğüm bir e-ticaret takiminda denk gelmiştim; satış sayfasındaki buton rengi değişmişti ama kontrast bozulmuştu, otomatik kontrol yakalayınca kimsenin canı yanmadı. Küçük olay gibi duruyor… fakat canlıda yaşansa kampanya trafiğini vurabilirdi, ciddi ciddi.
name: Accessibility Gate
on:
pull_request:
branches: [main]
jobs:
audit:
runs-on: ubuntu-latest
steps:
— uses: vertaaux/audit-action@v1
with:
url: ${{ vars.STAGING_URL }}Kimin için hangi kurulum mantıklı?
Küçük startup’larda CLI tek başına bile yeterince değer verebilir; hızlı geri bildirim alırsınız, ekstra süreç yüklemezsiniz. Enterprise yapılarda işe MCP + CI kombinasyonu daha mantıklı ölür, çünkü denetim tekrarlanır hâle gelir, raporlanır. Izlenebilir ölür — yöneticiler seviyor bunu.
Bir de şöyle düşünün: bireysel geliştiriciyseniz terminalden bakarsınız. Takım hâlinde çalışıyorsanız PR’a gömersiniz. Kurum ölçeğindeyseniz politika hâline getirirsiniz. İşte fark burada.
Güçlü Yanları ve Zayıf Noktaları
Güzel özellikleri var tabii. Öncelikle hızı iyi — saniyeler içinde yüzeye çıkan hataları görmek moral bozucu olabilir ama faydalıdır, inanın. İkincisi çıktılar eyleme dönük geliyor; yani sırf puan değil, öneri de var (ki bu çoğu kişinin gözünden kaçıyor). Üçüncüsü işe AI ajanlarının kör noktasını hedef alması. Bu kolay mesele değil.
Ama dürüst olalım. Her şey güllük gülistanlık değil. Derin analiz yaptığınızda yanlış pozitiflerle uğraşabilirsiniz; bazı projelerde design system zaten bazı kararları bilinçli olarak esnetmiştir ve araç bunu her zaman anlayamayabiliyor. Ayrıca otomasyon sızı rehavete sokarsa manuel test azalır, orada yeni açıklar doğar. Ben bunu iki kez yaşadım, özellikle karmaşık modal akışlarında araç doğruyu söylemediğinde insan eli hâlâ şarttı. Biri diğerinin yerine geçmiyor. Yan yana duruyorlar.
- Avantaj: Hızlı geri bildirim verir, repo içine rahat girer.
- Avantaj: AI üretimi arayüzlerde kör noktaları erkenden yakalar.
- Dikkat: Yanlış pozitifler çıkabiliyor, eşik ayarlarını iyi yapın. — bunu es geçmeyin
- Dikkat: Manuel testi tamamen bırakmak riskli — araç her durumu anlamayabiliyor.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ajanı UI üretiyor ama neden UX denetimi yine de şart?
Çünkü AI “ekranı oluşturma” işini hızlı bitiriyor, ama “kullanılabilir mi?” sorusunu aynı hızda yanitlamıyor. Klavye dolaşımı, odak sırası, okunabilirlik ve erişilebilirlik gibi detaylar canlı kullanımda ortaya çıkıyor. Benim gördüğüm en büyük problem, ilk demo temiz görünürken testte ciddi sürprizlerin patlaması.
VertaaUX gibi araçlar tam olarak neyi puanlıyor?
Genelde kullanılabilirlikten erişilebilirliğe, bilgi mimarisinden semantik yapıya kadar birden fazla alanda kontrol yapıyor. Bu sayede sadece “sorun var” demek yerine, sorunun neden önemli olduğunu ve nereden düzeltileceğini görüyorsunuz. Böyle bir çerçeve, ekiplerin düzeltmeleri daha sistemli planlamasına yardımcı oluyor.
Klavyeyle gezinme (keyboard navigation) neden özellikle kritik?
Çünkü birçok kullanıcı için klavye, temel erişim yoludur; ayrıca güç kullanıcılar da hız için çoğu zaman klavyeyi tercih eder. Sekme sırası bozuksa ya da odak görünmüyorsa akış tamamen kırılabiliyor. Benim ekiplerle yaptığım değerlendirmelerde, bu başlık genelde “gözden kaçan ama etkisi büyük” sorunların başında geliyor.
UX denetimini geliştirme sürecinin neresine koymalıyım?
En doğrusu, tasarım/implementasyonun erken aşamasında otomatik tarama + hızlı insan kontrolü şeklinde yapmak. Erişilebilirliği ve semantik yapıyı son aşamada yamamak, maliyeti büyütüyor. AI ile üretim hızlanınca, kalite kontrolü de aynı tempoda akmalı.
CLI + MCP ile UX denetimi nasıl hızlandırılır?
Temel fikir, denetim sürecini “tekrarlanabilir bir komut” hâline getirip aynı kontrolleri her değişiklikte çalıştırmak. MCP tarafı, farklı araç ve servisleri tek bir akışa bağlamayı kolaylaştırır. Böylece tasarım çıktısı alırken, eş zamanlı olarak UX sinyallerini de yakalamaya başlarsınız.
Kaynaklar ve İleri Okuma
Azure AI Services genel dokümantasyon
Azure Architecture Center: DevOps desenleri
axe-core (erişilebilirlik testleri için GitHub)
WCAG: Web Content Accessibility Guidelines
20+ yıl deneyimli Azure Solutions Architect. Microsoft sertifikalı bulut mimari ve DevOps danışmanı. Azure, yapay zekâ ve bulut teknolojileri üzerine Türkçe teknik içerikler üretiyor.
İlgili Yazılar
Bu içerik işinize yaradı mı?
Benzer içerikleri kaçırmamak için beni sosyal medyada takip edin.
